O se tala tuai lava. E tusa lava pe na fa'atagaina le nofo aitalafu i pologa i le Iunaite Setete a'o le'i o'o i le Taua a Amerika (1861-65), sa finau pea le atunu'u e fa'ailoa atu o ia lava o se fa'ata'ita'iga fa'atemokalasi i le lalolagi. E o'o lava i le taua sili ona toto na tauina e se atunu'u Europa po'o Amerika i Matu e le'i suia ai lona fa'aaloalo i lenei itu.
Ma toetoe lava o le lua vaetolu o le 20 seneturi, o le faʻalumaina ma le sauā o le vavaeʻeseina — e masani ona faʻamalosia e ala i le faʻasalaina, faʻasauāina ma le fasioti tagata — sa faʻatinoina i setete i saute o Amerika e ui lava ina foliga mai o le tele o fitafita Amerika na tau e puipuia le faatemokalasi i taua e le gata, e masani lava mo tagata sauā le alofa, i le lalolagi atoa.
O le manatu e faapea o Amerika o le faʻataʻitaʻiga e tasi o le faatemokalasi ma le malo aloaia i le lalolagi atoa e matuā valea lava. Auā afai o le "saʻolotoga" e fiafia le au faipule ma tagata atamamai Amerika e faʻaalia pea i ai se uiga e uiga i ai, e tatau ona avea ma saʻolotoga e onosaia ai le eseesega.
Peita’i, o le amioga fa’a-neo-conservative na fa’amalosia e pulega fa’asolosolo a Amerika i le silia ma le 40 tausaga ua tuana’i, e matua’i ese lava. E tusa ai ma a latou manatu, e na’o le “sa’olotoga” e aloaia lona sa’olotoga pe afai e ogatasi ma mana’oga fa’ale-atunu’u, faiga fa’avae ma fa’ailoga tagata a Amerika.
O lenei uiga valea manino ma le faʻaalia o le faʻamaualuga tauaso na faʻaaogaina e faʻamaonia ai le faʻaauau pea o le pulega laʻititi a Amerika ma le nofoia faʻafuaseʻi o atunuu mai Afghanistan i Iraq ma le faʻaauau pea o le i ai o le militeri a Amerika i Suria, e ui lava i le teteʻe malosi i talosaga na faʻaalia e le malo o Tamaseko ma le tulafono faavaomalo.
Sa matuā taliaina lava Saddam Hussein e le pulega a Jimmy Carter ma Ronald Reagan i le vaitau o le 1970 ma le 1980 ina ua ia poloaʻia e osofaʻia Iran ma le umi lava o lana taua ma tagata Iran i le taua sili ona toto i le talafaasolopito o Sasaʻe Tutotonu.
Na avea o ia ma “faʻataʻitaʻiga o le leaga” ma le sauā i le vaʻai a le Iunaite Setete ina ua ia osofaʻia Kuwait e tetee i manaʻoga o le Iunaite Setete.
E tatau lava ona manino mai e oo lava i Uosigitone e le mafai ona na o le tasi le faʻataʻitaʻiga o le faatemokalasi.
O le faifilosofia faaupufai Peretania ua maliu o Isaiah Berlin, o lē sa ou faamanuiaina e iloa ma suesue i ai, sa lapatai mai i taimi uma o soo se taumafaiga e faamalosia le tasi ma le tasi lava le faiga o le malo i le lalolagi, po o le a lava, o le a iu lava ina taitai atu ai i feeseeseaiga ma, afai e manuia, e na o le faamalosia o se pulega sauā e sili atu ona malosi e mafai ona faatumauina.
E na'o le taimi lava e o'o mai ai le filemu ma le alualu i luma moni e tumau pe a iloa e sosaiete e sili ona alualu i luma i tekinolosi ma malolosi i le militeri o lo'o i ai ituaiga eseese o malo i le lalolagi atoa ma e leai sa latou aia tatau e feoa'i solo e taumafai e fa'ato'ilaloina.
O le mealilo lea o le manuia o faiga fa'apisinisi, atina'e ma faiga fa'ava-o-malo a Saina, aua e sailia ni sootaga e aogā mo itu uma e lua ma isi atunuu e tusa lava po o le a le faiga fa'apolokiki ma le talitonuga latou te mulimuli ai.
O le faʻataʻitaʻiga a le malo o Saina, lea ua matuā taʻuleagaina i le Iunaite Setete ma ana uo i le lalolagi atoa, ua fesoasoani i le atunuʻu e siʻitia le toʻatele o tagata mai le mativa i le 40 tausaga ua tuanaʻi nai lo se isi lava atunuʻu.
Ua faʻamalosia e le malo o Saina ona tagata e ala i le faʻatupulaʻia o le manuia, le saogalemu tau tamaoaiga ma le mamalu o le tagata lava ia i se tulaga e leʻi iloa muamua.
O le mafuaʻaga lea ua avea ai Saina ma faʻataʻitaʻiga ua faʻamemelo i ai ma faʻateleina ona faʻataʻitaʻiina mo le tele o sosaiete. O le mea lea e faʻamatalaina ai le le fiafia, le ita ma le matauʻa o Amerika ia Saina.
E fa'apefea ona fai mai o lo'o fa'atemokalasi le faiga malo a Amerika ae o le afa seneturi ua mavae ua pulefaamalumalu ai i le pa'ū o le tulaga o le soifuaga o ona lava tagata?
O le fa'aulufale mai e Amerika o mea tau alamanuia mai Saina na mafai ai fo'i e Amerika ona puipuia le fa'ateleina o le tau o oloa ma taofiofia ai tau o oloa gaosia mo ona lava tagata.
E le gata i lea, o mamanu o faʻamaʻi ma le oti i le faʻamaʻi COVID-19 o loʻo faʻaalia ai o le tele o vaega faʻale-aganuʻu laiti i le Iunaite Setete e aofia ai tagata Aferika Amerika, Asia ma Hispanika - ma tagata Amerika Moni o loʻo "nofoia" i o latou "nofoaga faʻasao" matitiva - o loʻo faʻailogaina pea i le tele o itu.
Se’ia vagana ua fo’ia nei fa’amasinoga le tonu tetele pe ua matua’i fa’aleleia, e le talafeagai i ta’ita’i o Amerika ona fa’aauau pea ona a’oa’o atu i isi e uiga i le faatemokalasi.
Taimi na lafoina ai: Oke-18-2021


